Fazla Mesai Nasıl Hesaplanır?
Fazla mesai ücreti üç adımda hesaplanır: önce brüt aylık maaştan saatlik ücret bulunur, sonra bu ücret mesai türüne göre zamlandırılır, en son da fazla çalışılan saat ile çarpılır.
- Saatlik ücret = Brüt aylık maaş ÷ 225
- Zamlı saatlik ücret = Saatlik ücret × 1,5 (fazla çalışma) veya × 1,25 (fazla sürelerle çalışma)
- Fazla mesai ücreti = Zamlı saatlik ücret × Fazla mesai saati
225 sayısı, aylık ücretin 30 güne ve günlük 7,5 saate bölünmesinden gelir (30 × 7,5 = 225). Haftalık 45 saatlik çalışma süresi 6 güne bölündüğünde günlük 7,5 saat eder; bordro uygulamasında saatlik ücret bu yüzden aylık brüt ücretin 225'e bölünmesiyle bulunur.
Fazla Mesai Hesaplama Örneği
Brüt maaşı 40.000 ₺ olan ve bir ayda 10 saat fazla çalışma yapan bir işçi için:
- Saatlik ücret: 40.000 ÷ 225 = 177,78 ₺
- %50 zamlı saatlik ücret: 177,78 × 1,5 = 266,67 ₺
- 10 saatlik fazla mesai ücreti: 266,67 × 10 = 2.666,67 ₺ (brüt)
Bu tutar brüttür. Maaş gibi fazla mesai ücretinden de SGK primi, işsizlik sigortası primi, gelir vergisi ve damga vergisi kesilir; eline geçecek net tutar, yıl içindeki gelir vergisi diliminize göre daha düşük olur. Net maaşınızı görmek için maaş hesaplayıcıyı kullanabilirsiniz.
Fazla Çalışma ile Fazla Sürelerle Çalışma Arasındaki Fark
4857 sayılı İş Kanunu'na göre haftalık çalışma süresi en fazla 45 saattir. Bu sınırı aşan her saat fazla çalışmadır ve her saati için normal saatlik ücretin %50 fazlası ödenir.
İş sözleşmenizde haftalık süre 45 saatin altında (örneğin 40 saat) belirlenmişse, 40 ile 45 saat arasındaki çalışma fazla sürelerle çalışma sayılır ve her saati için %25 zamlı ücret ödenir. 45 saati aşan kısım yine %50 zamlıdır.
| Çalışma türü | Ne zaman? | Saatlik ücret çarpanı |
|---|---|---|
| Fazla çalışma | Haftalık 45 saati aşan süre | 1,5 (%50 zamlı) |
| Fazla sürelerle çalışma | Sözleşmedeki süre ile 45 saat arası | 1,25 (%25 zamlı) |
| Ulusal bayram / genel tatil | Resmi tatilde çalışılan gün | Maaşa ek 1 günlük ücret |
Resmi Tatil ve Hafta Tatilinde Çalışma
Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde (örneğin 1 Mayıs, 29 Ekim, bayramlar) çalışan işçiye, o günün ücretine ek olarak çalıştığı her gün için bir günlük ücret daha ödenir. Aylık maaş alan bir işçinin tatil günü ücreti maaşın içinde olduğundan, hesaplayıcıdaki "Ulusal Bayram / Genel Tatil" seçeneği yalnızca maaşa eklenecek ek tutarı gösterir. Bu çalışma aynı zamanda haftalık 45 saati aşıyorsa, aşan saatler ayrıca fazla çalışma olarak da hesaplanabilir.
Hafta tatili (genellikle pazar) gününde yapılan çalışmanın nasıl ücretlendirileceği ise iş sözleşmesine, toplu iş sözleşmesine ve yargı kararlarına göre değişebilir. Uygulamada bu saatler çoğunlukla haftalık 45 saati aştığı için %50 zamlı fazla çalışma olarak ödenir. Kendi durumunuzdan emin değilseniz bordronuzu işvereninizin muhasebesi ile birlikte kontrol edin.
Fazla Mesai ile İlgili Kurallar
- Yıllık sınır: Fazla çalışma yılda 270 saati geçemez.
- İşçinin onayı: Fazla çalışma için işçinin yazılı onayı alınır.
- Günlük sınır: Fazla mesai dahil günlük çalışma süresi 11 saati geçemez.
- Serbest zaman: İşçi isterse fazla mesai ücreti yerine serbest zaman kullanabilir; fazla çalışılan her saat için 1 saat 30 dakika, fazla sürelerle çalışılan her saat için 1 saat 15 dakika izin verilir ve bu süre 6 ay içinde kullanılır.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır. Sözleşmenize özel hükümler veya toplu iş sözleşmesi daha yüksek oranlar öngörebilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Fazla mesai ücreti nasıl hesaplanır?
Brüt aylık maaş 225'e bölünerek saatlik ücret bulunur. Bu ücret 1,5 ile çarpılarak %50 zamlı saatlik ücret elde edilir ve fazla çalışılan saat sayısıyla çarpılır. Örneğin 40.000 ₺ brüt maaşla 10 saat fazla mesai: 40.000 ÷ 225 × 1,5 × 10 = 2.666,67 ₺ brüt.
Saatlik ücret neden maaşın 225'e bölünmesiyle bulunur?
Aylık ücret 30 gün üzerinden ödenir ve haftalık 45 saatlik çalışma süresi 6 güne bölündüğünde günlük 7,5 saat eder. 30 × 7,5 = 225 saat, bir aylık ücretin karşılık geldiği çalışma süresidir.
Fazla mesai yüzde kaç zamlı ödenir?
Haftalık 45 saati aşan fazla çalışma %50 zamlı, sözleşmedeki haftalık süre ile 45 saat arasındaki fazla sürelerle çalışma %25 zamlı ödenir. Ulusal bayram ve genel tatilde çalışılan her gün için ise maaşa ek olarak bir günlük ücret daha ödenir.
Yılda en fazla kaç saat fazla mesai yapılabilir?
İş Kanunu'na göre fazla çalışma yılda 270 saati geçemez. Ayrıca fazla mesai dahil günlük çalışma süresi 11 saatten fazla olamaz.
Fazla mesai ücretinden vergi kesilir mi?
Evet. Fazla mesai ücreti de maaş gibi brüt bir ödemedir; SGK primi, işsizlik sigortası primi, gelir vergisi ve damga vergisi kesildikten sonra net tutar ödenir. Hesaplayıcının gösterdiği tutar brüttür.
Fazla mesai ücreti yerine izin kullanılabilir mi?
Evet. İşçi isterse fazla çalıştığı her saat için 1 saat 30 dakika, fazla sürelerle çalıştığı her saat için 1 saat 15 dakika serbest zaman kullanabilir. Bu serbest zaman 6 ay içinde, ücret kesilmeden kullandırılır.